Rudimentair geheugen en neuroplasticiteit: brein educatie voor een betere mindset

Op de kleuterschool, basisschool en tijdens al het onderwijs wat daarna komt doen we allerlei kennis op. Dat maakt dat we kunnen functioneren, communiceren en produceren en noem alles maar op wat we met kennis kunnen doen. Echter, we doen niet of nauwelijks kennis op van het orgaan waar die kennis wordt opgeslagen en wordt verwerkt. Het is haast bijna puur egoïsme te noemen hoe we zo met ons brein omgaan. We zijn ons niet bewust hoe belangrijk het kan zijn om kennis op te doen over het functioneren van ons brein. In bepaalde situaties kan wat basiskennis heel nuttig zijn.

Rudimentair betekent dat ‘iets’ niet of niet volledig is ontwikkelt. Het duidt op een overblijfsel en vormt geen basis voor verdere ontwikkeling. Ooit ‘in het begin’ van zijn ontstaan ​​had het een functie maar uiteindelijk niet meer. Door veranderingen en aanpassingen heeft het zijn functie ‘uitgeschakeld’ en is het simpelweg niet meer nodig of, wordt gedacht dat het niet meer nodig is. Een voorbeeld uit de anatomie is het wormvormige aanhangsel in de dikke darm.

Als je de werking van het rudimentaire geheugen gaat begrijpen, wordt je bewust van de oorsprong van terugkerende denkpatronen en emoties die vervolgens weer destructief gedrag als gevolg kunnen hebben. Door een aantal stappen te zetten kun je jezelf een andere mindset aanleren doordat er aan de neurale paden in het brein wordt gewerkt. Dat wordt neuroplasticiteit genoemd. Het is niet zo eenvoudig als het lijkt en het vereist dagelijkse intensieve training maar, het helpt om te gaan met de invloed van oude denkpatronen en emoties om doelen te bereiken.

Gabor Maté, arts in Vancouver Canada heeft in een TEDX lezing zijn visie goed weergegeven die terug te zien is op YouTube. Ik zal er een samenvatting van beschrijven. We moeten niet kijken wat er verkeerd aan een verslaving is maar wat er goed aan is. Verslaving heeft namelijk een functie voor iemand. Wat krijgt die persoon ervoor terug waar hij naar op zoek is? Maté is er van overtuigd dat men op zoek is naar een vlucht van pijn of een vorm van controle en kalmte.De vraag is waarom missen die personen die kwaliteiten? Alle vormen van verslaving zijn ‘pijnstillers’. Hij stelt niet de vraag; “waarom de verslaving?” maar “waarom de pijn?”. In de biografie van Keith Richards, de gitarist van de Rolling Stones, beschrijft hij dat hij even niet zichzelf wil zijn. Het is een vlucht uit je eigen gedachten. Volgens de Engelse psychiater R.D. Laing zijn er drie dingen waar mensen bang voor zijn; de dood, andere mensen en onze eigen gedachten. Maté, die zelf verslaafd was aan zijn werk onderent het vluchten van zijn eigen gedachten of vluchten van ‘het zelf’ zoals hij het noemt. Hij is ervan overtuigd dat niet het middel zelf verslavend is anders zou iedereen verslaafd kunnen worden. Hij noemt als voorbeeld “de hongerige geesten met dikke ronde buiken die nooit genoeg hebben” uit het boek van …mensen zijn net al die ‘hongerige geesten’ die in de maatschappij op zoek zijn om de leegte op te vullen van buitenaf. Verslaving is niet genetisch bepaald maar door de levensloop van mensen en zelfs hele generaties. Maté is ervan overtuigd dat verslaving het opvullen van een emotioneel verlies is. Daarbij heeft hij ook ontdekt dat het brein een grote rol speelt. Het brein ontwikkelt een interactie met de omgeving. De omgeving vormt de eigenschappen van het brein. Experiment met kleine muizen die van nature de receptoren voor dopamine hebben uitgeschakeld. Als ze gevoerd worden zullen het voedsel opeten maar wordt het een paar centimeter voor hun neus gelegd dan zullen ze het niet opeten. Dopamine is de incentieve stof waardoor we motivatie krijgen om iets opnieuw te doen. Bij elke vorm van verslaving wordt er dopamine aangemaakt. Alle drugs, gokken of sexverslaving zijn niet verslavend maar wat is er gebeurd met he brein in de eerste instantie. Hoe komt het dat mensen gevoelig zijn voor verslavende middelen. Ander experiment met muizen die bij de moeder zijn weggehaald niet huilen om hun moeder. Dat betekent dat ze zullen doodgaan. Maar de reden is dat jonge muizen nog niet de receptoren hebben ontwikkelt voor dopamine en endorfine. Endorfine is van nature ons eigen ‘pijnstiller’. Endorfine is ook de stof die het mogelijk maakt om liefde te ontvangen en te geven, en zorgt voor hechting tussen kind en ouders. 

Bij emotioneel verlies zijn de netwerken in de hersenen niet ontwikkelt. Als mensen vanaf de geboorte niet of nauwelijks liefde ontvangen ontwikkelen er geen receptoren voor endorfine in het brein. Door gebruik van drugs of ander middel van buitenaf wordt het gevoel van liefde wel ervaren. Gabor Maté, van Joodse afkomst, geboren in 1944 in Budapest, als baby huilde omdat hij de stress en angst van de omgeving voelde en vervolgens zijn brein heeft gevormd. Als baby ervaar je dat de omgeving je niet wil. In de situatie van Maté is hij van mening dat het gevoel van afwijzing is omgevormd naar zijn werkverslaving. Als ze hem niet wilden dan hebben ze hem nu in ieder geval nodig als arts. Doordat hij zo vaak en lang weg is krijgen zijn kinderen ook het gevoel van ongewenst zijn en zo geven we het trauma door.  Het gaat altijd terug naar het feit wat we niet hebben ontvangen toen we klein waren. 

Maté maakt de stap naar verslaafd aan macht. Hij noemt voorbeelden hoe mensen de aarde behandelen. Hele regenwouden worden gekapt, bergen afgegraven voor grondstoffen. Wie brengt wat de meeste schade toe? We veroordelen de mensen met een verslaving omdat we zien dat we eigenlijk net als hen zijn. Maar dat bevalt ons niet en zeggen dat zij erger dan ons zijn. Mate noemt het voorbeeld van Nisi Gomez, leider an de Guari stam in het Amazone gebied, vermoord in …omdat hij zijn volk wilde beschermen tegen de graafmachines. In Canada waar Gabor werkt is hetzelfde aan de hand. Het grootste gedeelte van zijn patiënten zijn van Indiaanse afkomst. De oorzaak van hun verslaving is het feit dat het land van hun is afgenomen, mishandeld van generatie op generatie. Wat met de mensen die daaraan hebben meegewerkt? Volgens Maté is die groep verslaafd aan macht. Hij vergelijkt de grote machthebbers uit de geschiedenis; Alexander deGrote, Napoleon, Hitler. Genghis Khan en Stalin. Waarom had men macht nodig? Ze hebben de overeenkomsten dat ze klein zijn en niet afkomstig uit een ander land dan waar ze de macht wilden nemen. ook bij het streven naar macht gaat het om het opvullen van de leegte van buitenaf. Machthebbers hebben geen gevoel voor zichzelf maar hebben macht nodig om iets t zijn. Jezus werd door de duivel verleid om macht te krijgen. Jezus zei nee omdat Hij de kracht van binnenuit had om nee te zeggen. Hij wilde geen mensen controle opleggen maar Hij onderwees mensen met nieuwe en gevoelige woorden en wijsheid maar niet met macht. Jezus zei het koninkrijk van God is binnen in. Budha zei dat men hem niet moeten aanbidden maar de lamp in jezelf moet vinden. 

Volgens Prof. Marcelo Ceberio, docent aan het Mental Research Institute in Palo Alto, Californië, werkt elke goede therapie aan neuroplasticiteit van het brein.  Elk menselijk brein heeft geavanceerde neuronale verbindingen. Door hiervan bewust te worden zijn mensen in staat om patronen in die verbindingen te veranderen. Dit is nodig wanneer mensen te maken krijgen met een verandering in de omgeving. Aangezien het een feit is dat mensen gedurende de geschiedenis met ontelbare veranderingen te maken hebben gehad en, nog steeds. Als het brein niet over neuroplstische eigenschappen zou bezitten dan was de mens al uitgestorven geweest. Ik ben geen neuroloog of psycholoog maar ik heb ontdekt dat het brein op verschillende manieren gestimuleerd kan worden; met stroomprikkels en door verbale en visuele prikkels vanuit de omgeving. De benadering waar ik me in specialiseer is die van de verbale en visuele prikkels. In mijn vakgebied van geestelijke verzorging maak ik gebruik van verschillende perspectieven om het brein te stimuleren.

Stap 1: bewustwording en kennis van het rudimentair geheugen

De eerste stap is om ervan bewust te worden dat we een leven lang rondlopen met een ‘bron’ wat een onbewuste en onverwachte invloed heeft op ons denken. Godfried IJsseling (2018) beschrijft dat we zijn geboren met het gevoel dat er iets mis is met ons. Hij baseert dit op de psychologie van Stephen Wolinsky (1999-2002) en concepten uit de Indiase Advaita Vedanta. Onze ontwikkeling begon voordat we geboren werden, in de gezellige en veilige baarmoeder. In dat stadium leren we nog geen taal zoals we die later zullen leren. Alle waarnemingen worden opgeslagen als een onbewust gevoel in het rudimentaire geheugen. Tijdens en na de geboorte ervaren we ineens fysieke ongemakken zoals kou en honger buiten de baarmoeder. Psychiater Carl Jung noemt dat het ‘individuatieproces’. We ontwikkelen ons langzaam tot een afstandelijk en zelfbewust wezen. Aan het begin van ons leven, buiten de baarmoeder,  zijn we ons er nog niet van bewust dat we niet langer ‘gezellig’ en veilig één zijn met onze moeder en een afstandelijk wezen zijn geworden. Als pasgeboren kind ervaar je voor even nog alles alles als één. Maar in die veronderstelling kun je nog geen onderscheid maken tussen jezelf en de wereld. Je ervaart jezelf als schuldige van alle negatieve gevoelens. Dit proces legt een fundament voor de rest van ons leven. Het onbewuste gevoel wordt opgeslagen in het limbisch systeem van de hersenen waar het vervolgens wordt verwerkt tot emotionele herinneringen. Wanneer dat soort emoties op latere leeftijd ons gedrag negatief gaan bepalen, moeten we op zoek naar de ‘resetknop’. In mijn werk met mensen met een verslaving weet ik dat men er alles voor over heeft om die ‘resetknop’ te vinden. Hoewel het vreemd genoeg ook ambivalente angst opwekt als ze hem dreigen te vinden. De vraag is dan ook met welk doel een psycho-actieve stof door iemand wordt gebruikt, en gebeurd dat vanuit de valse kern, valse zelf of ware zelf? Is het om emoties en gevoelens letterlijk te verdoven of, is het om nieuwe valse emoties en gevoelens te creëren of, is het om het realistische bewustzijn te vertroebelen? 

Stap 2: double trouble syndrome in het brein

Na verloop van tijd ontstaat het gevoel van ‘ik en de wereld’ en ontstaat er als het ware een zoektocht naar liefdevolle gevoelens. De hersenen zijn echter nog niet volledig ontwikkelt en we kunnen die gevoelens geen woorden of gedachten geven. Die functie ontwikkelt zich pas na ons tweede levensjaar. Voor ons derde of vierde levensjaar hebben we vaak geen actieve herinneringen, maar gevoelens van die tijd zijn nog wel steeds aanwezig. Vanwege de negatieve fysieke ervaring dat ‘er iets mis is’, ontwikkelen we een ‘valse kern’, aldus Wolinsky. In die valse kern worden alle onbewuste gevoelens opgeslagen in het rudimentaire geheugen. De valse kern roept een tegenreactie op die Wolinsky het ‘valse zelf’ noemt. Dat gebeurt ook volledig onbewust. Dus ontwikkel je een foutieve overtuiging die die ook nog eens is gebaseerd op een misvatting. Ik noem dit het ‘double trouble syndroom’. Je kunt het vergelijken met een roddelverhaal waar verschillende keren iets bij verzonnen is. Om te weten hoe het echt zit moet je een aantal stappen ‘terug’ doen om de ware aard van het verhaal te achterhalen. Dit is in het geval van het rudimentair geheugen en geestelijke ontwikkeling ook zo. Maar voordat we bewust zijn dat we ‘ergens’ op een verkeerd spoor zijn gekomen, zijn er al behoorlijk wat beslissingen genomen op basis van het ‘valse zelf’. Het ‘valse zelf’ wil er alles aan doen om het gevoel van ontoereikendheid weg te nemen. Iemand gaat bijvoorbeeld proberen om geen fouten te maken vanuit een gevoel van ‘niet goed zijn’ en alles perfect te doen om het intrinsieke gevoel van gebreken te camoufleren. Deze compenserende strategieën zijn gebaseerd op een ingebeeld ‘defect’. Op de lange termijn voorkomt het dat mensen toestaan ​​wat ze echt nodig hebben; echt liefdevol en begripvol en oordeelvrij contact met jezelf en andere mensen. 

Stap 3: aanleren van een ‘nieuwe taal’

Het gaat er dus om bewust te worden van de ingeprente gebrokenheid wat iemand heeft gevormd en aan het werk heeft gezet om de gebreken goed te maken. Denk bijvoorbeeld aan iemand die in de eerste levensjaren weinig of geen zorg heeft ervaren, of door welke omstandigheden dan ook hoge gevoeligheid heeft ontwikkeld. Door je hiervan bewust te worden kom je in contact met je ware authentieke zelf. Dit is erg belangrijk, maar kan een schokkende confrontatie zijn. Je zult ontdekken dat het valse zelf als het ware een jutezak is, vol foutieve overtuigingen die je levenslang hebt meegesleept naar de toppen van je kunnen. Als je eenmaal boven bent aangekomen, zul je concluderen dat je het ook zonder die zware jutezak zou hebben gekund of, in het puurste geval, niet zou hebben gedaan. Echter, het wrange van alles is dat vaak ook nog steeds geen bevredigend gevoel is. Als je dat van tevoren zou hebben geweten had je waarschijnlijk niet eens de moeite genomen om omhoog te klimmen. Je merkt wel dat persoonlijke ontwikkeling en geestelijk ontwikkelen gaat over ‘ontwaken’ en ‘ontmaskeren’ van drijfveren en dat maakt het juist boeiend en uitdagend.

‘Rudi’, zoals ik het nu de term voor het gemak maar even noem, heeft mijn interesse gewekt. Daarom zocht ik wat verder om meer te weten te komen over dit begrip van vergeten voorwerpen, woorden en organen. Ik kwam een ​​korte maar krachtige beschrijving tegen van de Nederlandse bioloog Nico M. van Straaten. Hieronder is een deel van zijn beschrijving;

“Vestigiale organen” ontstaan ​​wanneer een soort zich aanpast aan een nieuwe omgeving en sommige eerder ontwikkelde organen niet langer nodig zijn. Het onderhouden van die structuren kost teveel energie of is in strijd met de ontwikkeling van nieuwe aanpassingen. De disfunctionele organen verdwijnen echter niet altijd volledig. Het ‘ontwikkelingsprogramma’ blijft vaak in verkorte of onderdrukte vorm aanwezig en kan in sommige gevallen plotseling weer actief worden, waardoor een atavisme * ontstaat. (* terugval op een voorouderlijke structuur) 

Stap 4: geloof

Als je een droom hebt of doelen stelt, begin er dan in te geloven. Geloven maakt je sterk. Mensen die religieus zijn kennen bijvoorbeeld vaak meer hoop, zelfvertrouwen en troost dan mensen die niet geloven. Dit en meer bevestigd niet alleen het argument van Godfried Ijsseling maar, ik zie het ook bij jongeren en volwassenen die de controle over hun leven hebben verloren. Ze hebben zichzelf mechanismen aangeleerd om ‘iets’ te doen dat het negatieve ‘gevoel’ onderdrukt. Dat maakt dat het ‘oude denkpatroon’ in sommige gevallen weer actief de leiding over neemt. 

Bepaalde zoektochten leveren soms zoveel inspiratie op en wat ook nog wonderbaarlijk precies in elkaar past dat het bijna magisch is. Alsof je door andere werelden aan het reizen bent. Die ervaring had ik bijvoorbeeld bij het leggen van een aantal verbannen na het lezen van ‘Big Magic’ van Elizabeth Gilbert. Zij was o.a. geïnspireerd geraakt door gedichten van Jack Gilbert. Vervolgens las ik werk van de Amerikaanse schrijver Christian Wiman die ook door het werk van Jack Gilbert was geïnspireerd. Ik ontdekte opvallende overeenkomsten in hun aantrekkingskracht naar de gedichten van Jack Gilbert. Zowel Elizabeth als Christian waren door een diep dal gegaan van psychische en lichamelijke ziekte. Ondanks dat Jack Gilbert niet gelovig was straalt er, ook nu nog, enorm veel levenskracht uit zijn gedichten die zelfs religieuze mensen jaloers kunnen maken. Christian zegt in een interview met Trouw uit 2019 dat we niet specifiek over geloof hoeven te spreken maar, door bepaalde woorden te gebruiken, wel laten merken dat we verlangen naar datgene het geloof ons te bieden heeft. Dit is wat hij bijvoorbeeld ontdekte bij niet religieuze dichters; ” wat mij opvalt is dat alle poëzie die honger lijkt te kennen, maar als een ruimte die ongevuld blijft. Het prikkelt me als dichters het bestaan van het heilige compleet afwijzen en er vervolgens in hun poëzie toch naar hinten”. Christian is een pionier die stelt dat de religieuze taal is versteend en die opengebroken moet worden. De taal die in het religieuze kader gesproken wordt voldoet niet meer om ervaringen en verlangen van mensen te beschrijven. Als ik het goed begrijp bedoeld hij vooral de taal van de verschillend geloofsovertuigingen in het westen.

 

Als die taal niet meer gesproken wordt ontstaat er dus een leegte of een vacuüm. We doen er dus geen goed aan om het gevoel van onvolledigheid te compenseren met ‘commerciële, technische of economische’ taal’. Dat zal het gevoel van onvolledigheid alleen maar willen bevestigen. Hierdoor ontwikkelt het brein de behoefte om ermee door te gaan en raakt het verstrikt in een vicieuze cirkel. Volgens Wolinsky ‘ben’ je niet je valse kern, maar ben je je ‘ware zelf’. Je kunt niet ‘iets’ wegpoetsen door ‘iets anders te doen’ wat eigenlijk niet ‘echt’ is. Iemand hoeft zich niet te bewijzen dat hij of zij goed is, omdat ze al goed is. Stop om dat gevoel te compenseren en hou van jezelf en van de medemens.

Bronnen

De donkere kant van het innerlijke kind. Stephen Wolinsky. 1993. De zelfbewuste leider. Godfried Ijsseling. 2018.

https://www.trouw.nl/religie-filosofie/door-het-ridicule-taalgebruik-van-veel-gelovigen-kunnen-mensen-hun-religieuze-gevoelens-gaan-wantrouwen

Big Magic. Elizabeth Gilbert

Dr. Álvaro Pascual Leone

Marcelo Ciberio

Donation

Make a donation if you found the article valuable or educational.

€1.00

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: